
Spółdzielnia energetyczna to spółdzielnia, której członkowie wspólnie wytwarzają energię z odnawialnych źródeł i zużywają ją na własne potrzeby, a nadwyżki oddane do sieci odbierają w proporcji 1:0,6. Może działać na terenie gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich, a do jej założenia potrzebne są statut, wpis do KRS i wpis do wykazu KOWR. Artykuł wyjaśnia, kto może zostać członkiem spółdzielni, jak przebiega jej zakładanie, jak rozlicza się energię oraz z jakich źródeł można sfinansować instalacje.
Spis treści:
Spółdzielnia energetyczna różni się od klastra energii i prosumenta zbiorowego formą prawną, zasięgiem i rozliczeniem:
| Forma | Status | Zasięg | Rozliczenie |
|---|---|---|---|
| Spółdzielnia energetyczna | osoba prawna w KRS, wykaz KOWR | do 3 sąsiednich gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich | 1:0,6 w ciągu 12 miesięcy |
| Klaster energii | porozumienie cywilnoprawne, rejestr Prezesa URE | obszar klastra | umowa ze spółką obrotu |
| Prosument zbiorowy | odbiorca w budynku wielolokalowym | jeden budynek | system net-billing |
Dla sprzedawcy spółdzielnia jest jednym zbiorowym odbiorcą końcowym, dlatego energię wytworzoną przez jednego członka może zużyć inny członek w innym punkcie poboru.
Członkiem spółdzielni energetycznej może być osoba fizyczna, rolnik, przedsiębiorca i jednostka samorządu terytorialnego (JST), jeśli jej punkt poboru lub instalacja leży na obszarze spółdzielni i jest przyłączona do sieci tego samego operatora. Spółdzielnię zakładaną na podstawie Prawa spółdzielczego tworzy co najmniej 10 osób fizycznych albo 3 osoby prawne, a spółdzielnię rolników co najmniej 10 rolników. Liczba członków musi być mniejsza niż 1000.
Czy gmina może przystąpić? Tak, JST przystępuje na podstawie uchwały rady i wnosi do bilansu zużycie szkół i urzędów. Spółdzielnia łącząca różne profile poboru, np. gminę, gospodarstwo z chłodnią i zakład pracujący w dzień, lepiej wykorzystuje energię z własnych źródeł.
Założenie spółdzielni energetycznej obejmuje pięć etapów, a działalność rusza po wpisie do wykazu KOWR:
Łączna moc instalacji elektrycznych może wynosić do 10 MW, a ich możliwości wytwórcze muszą pokrywać w roku co najmniej 70% potrzeb spółdzielni i członków; próg 40% dotyczył wniosków złożonych do końca 2025 r. Trwają prace nad nowelizacją przepisów, dlatego przed startem warto sprawdzić aktualne brzmienie ustawy o OZE.
Źródłem energii spółdzielni jest najczęściej fotowoltaika na dachach członków lub farma fotowoltaiczna na gruncie, uzupełniona magazynem energii. Instalacje mogą należeć do spółdzielni albo do członków i muszą być przyłączone do sieci jednego operatora o napięciu poniżej 110 kV.
Dobór mocy w spółdzielni zaczyna się od godzinowych profili zużycia członków, ponieważ od nich zależy, ile energii trafi do rozliczenia 1:0,6. Magazyny energii dla firm przesuwają część południowej produkcji na wieczór, a ich opłacalność zależy od pojemności i profilu zużycia członków.
Energię rozlicza sprzedawca zobowiązany: za każdą 1 kWh oddaną do sieci spółdzielnia odbiera w ciągu 12 miesięcy 0,6 kWh, a pozostałe 40% pokrywa koszty rozliczenia i dystrybucji. Wcześniej operator bilansuje energię wszystkich członków w każdej godzinie, dlatego energia wyprodukowana przez jednego członka i zużyta przez innego w tej samej godzinie rozlicza się w proporcji 1:1.
Rozliczona energia jest zwolniona ze zmiennych opłat dystrybucyjnych oraz m.in. z opłaty OZE, mocowej i kogeneracyjnej, a z akcyzy przy łącznej mocy do 1 MW. Jak podzielić korzyści? Sprzedawca podaje dane każdego członka, a zasady podziału określa regulamin spółdzielni.
Dofinansowanie dla spółdzielni energetycznych pochodzi najczęściej z programów krajowych NFOŚiGW, programów wojewódzkich funduszy ochrony środowiska oraz preferencyjnych pożyczek na OZE. Nabory mają ograniczone budżety i mogą zamknąć się przed terminem po wyczerpaniu środków, dlatego harmonogram inwestycji warto planować z rezerwą na inne źródła finansowania.
Członkowie spółdzielni mogą też finansować instalacje, które sami posiadają, z instrumentów dostępnych dla ich grupy. Przykładem jest pożyczka na OZE dla JST ze Świętokrzyskiego Funduszu Rozwoju, a podobne instrumenty działają w innych województwach; rolnik może skorzystać z ulgi inwestycyjnej w podatku rolnym, jeśli instalacja służy działalności rolniczej. Warunki naborów mogą się zmieniać, dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić aktualny regulamin programu.
O opłacalności spółdzielni energetycznej decyduje bilans: dopasowanie mocy źródeł do godzinowego zużycia członków, próg 70% pokrycia potrzeb i koszt finansowania. Dlatego rolnicy, przedsiębiorcy i jednostki samorządu terytorialnego przed zebraniem założycielskim powinni zestawić dane zużycia z 12 miesięcy i zlecić analizę techniczno-ekonomiczną. EkoEnergia Polska, która działa w województwie świętokrzyskim, projektuje i montuje instalacje fotowoltaiczne z magazynami energii, wspiera wnioski o dofinansowanie i prowadzi serwis instalacji OZE po uruchomieniu.
Planujesz spółdzielnię energetyczną w swojej gminie?
Skontaktuj się z EkoEnergia Polska i zamów analizę bilansu. Dobierzemy moc instalacji do zużycia członków spółdzielni.
Spółdzielnię energetyczną na podstawie Prawa spółdzielczego zakłada co najmniej 10 osób fizycznych albo 3 osoby prawne, a spółdzielnię rolników co najmniej 10 rolników. Członkami mogą być osoby fizyczne, rolnicy, przedsiębiorcy i jednostki samorządu terytorialnego z gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej albo z maksymalnie trzech takich sąsiednich gmin. Liczba członków musi być mniejsza niż 1000.
Spółdzielnię rozlicza sprzedawca zobowiązany, dla którego jest ona jednym zbiorowym odbiorcą końcowym. Za każdą 1 kWh wprowadzoną do sieci spółdzielnia może w ciągu 12 miesięcy odebrać 0,6 kWh. Energia wyprodukowana przez jednego członka i zużyta przez innego w tej samej godzinie bilansuje się wcześniej, w proporcji 1:1.
Łączna moc instalacji OZE wytwarzających energię elektryczną w spółdzielni energetycznej może wynosić do 10 MW. Ich możliwości wytwórcze muszą pokrywać w ciągu roku co najmniej 70% potrzeb spółdzielni i jej członków, ponieważ obniżony próg 40% dotyczył tylko wniosków złożonych do końca 2025 r. Przepisy są w trakcie nowelizacji, dlatego przed założeniem spółdzielni warto sprawdzić aktualne brzmienie ustawy o OZE.